Suchy kaszel bywa męczący – szczególnie w nocy. Choć zwykle jest związany infekcją, nie zawsze musi oznaczać chorobę. Często wynika z podrażnienia dróg oddechowych przez różnorodne czynniki zewnętrzne. Poznaj przyczyny i objawy suchego kaszlu oraz dowiedz się, jak sobie z nim poradzić.
Mechanizm kaszlu
Kaszel, choć bywa wyjątkowo uciążliwy i męczący, pełni funkcję obronną. To naturalny odruch, dzięki któremu organizm oczyszcza drogi oddechowe z wydzieliny, kurzu, drobnoustrojów, ciał obcych czy innych drażniących substancji.
Odruch kaszlu rozwija się w sytuacji, gdy na receptory kaszlowe (rozmieszczone w błonie śluzowej zatok przynosowych, gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli) działa czynnik drażniący – na przykład przez zimne powietrze, dym papierosowy albo infekcja. Wówczas informacja o tym bodźcu trafia nerwem błędnym do mózgu – dokładnie do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Stamtąd sygnał wraca do mięśni klatki piersiowej, przepony i krtani, które wykonują gwałtowny, skoordynowany ruch.
W pierwszej chwili następuje głęboki wdech, potem zamyka się głośnia, a w klatce piersiowej rośnie ciśnienie. Gdy głośnia nagle się otwiera, powietrze zostaje wyrzucone ze znaczną siłą. To właśnie ten moment nazywany jest kaszlem1,2.
Czym jest suchy kaszel?
Suchy kaszel to tzw. kaszel nieproduktywny. Zwykle ma charakter napadowy, bywa męczący i może nasilać się w nocy, utrudniając sen. Taki rodzaj kaszlu pojawia się często na początku przeziębienia, ale może mieć też inne przyczyny – np. nieinfekcyjne, związane z czynnikami środowiskowymi 2.
Objawy suchego kaszlu
Kaszel suchy ma charakterystyczny, „szczekający” lub duszący dźwięk. Towarzyszy mu uczucie drapania, pieczenia albo łaskotania w gardle. Dziecko lub osoba dorosła może często pokasływać i chrząkać, próbując złagodzić podrażnienie. W niektórych przypadkach napady kaszlu pojawiają się w nocy lub po wysiłku 2,3.
Kaszel suchy a mokry – jaka jest różnica?
Różnica między kaszlem suchym a mokrym polega przede wszystkim na obecności lub braku wydzieliny w drogach oddechowych.
Kaszel suchy jest nieproduktywny – drażniący, napadowy, bez odkrztuszania śluzu. Z kolei kaszel mokry to kaszel produktywny. Mowa o nim wówczas, gdy w drogach oddechowych gromadzi się wydzielina, a jej odkrztuszenie przynosi wyraźną ulgę. Suchy kaszel zwykle pojawia się na początku infekcji, a w miarę jej rozwoju może przechodzić w mokry. Pamiętaj, że każdy kaszel utrzymujący się kilka tygodni wymaga diagnostyki lekarskiej, nawet jeśli dziecko lub dorosły czuje się ogólnie dobrze 2.
Przyczyny suchego kaszlu
Suchy kaszel może mieć wiele różnych przyczyn – od łagodnych i przejściowych, po takie, które wymagają dokładnej diagnostyki. Jego podłoże może się różnić w zależności od wieku, stanu zdrowia i czasu trwania dolegliwości.
Najczęstszą przyczyną suchego kaszlu są infekcje dróg oddechowych czy inne schorzenia, np. alergia, astma, czy refluks. Suchy i męczący kaszel może być też reakcją organizmu na czynniki zewnętrzne, które podrażniają błonę śluzową dróg oddechowych. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, może wystąpić po kontakcie z suchym, zimnym lub zanieczyszczonym powietrzem – na przykład wskutek smogu lub w sezonie grzewczym 1,2. Do częstych wyzwalaczy należy też dym papierosowy, kurz, opary detergentów, farb czy rozpuszczalników. Suchy kaszel bywa skutkiem 3,4:
- gwałtownych zmian temperatury (np. wyjścia z ciepłego pomieszczenia na mróz);
- kontaktu z alergenami, takimi jak pyłki roślin czy roztocza kurzu domowego;
- ekspozycji na intensywne zapachy (np. perfumy, środki czystości).
Może też pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, śmiechu czy płaczu – kiedy dochodzi do chwilowej hiperwentylacji i podrażnienia receptorów w drogach oddechowych 3.
Co może powodować kaszel w nocy?
Zdarza się, że w ciągu dnia kaszel jest łagodny, a po położeniu się do łóżka staje się bardziej męczący i utrudnia sen. Najczęściej przyczyną nocnego kaszlu jest podrażnienie dróg oddechowych po przebytej infekcji wirusowej układu oddechowego – np. przeziębieniu, czyli tzw. kaszel poinfekcyjny, który może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po wyzdrowieniu.
Częstą przyczyną jest też zbyt suche powietrze w sypialni, kontakt z czynnikami drażniącymi czy nadreaktywność oskrzeli 3,4.
Suchy, duszący kaszel – jak sobie z nim poradzić?
Suchy kaszel potrafi być wyjątkowo męczący – szczególnie wtedy, gdy pojawia się wieczorem lub w nocy i utrudnia sen. Choć zwykle towarzyszy przeziębieniu albo podrażnieniu dróg oddechowych, nie zawsze wymaga leczenia farmakologicznego. Często ulgę przynoszą proste, domowe sposoby, które łagodzą odruch kaszlu i wspierają regenerację śluzówki.
Domowe sposoby na suchy kaszel
Przede wszystkim warto zadbać o jakość powietrza w pomieszczeniu. Dobrze jest regularnie wietrzyć mieszkanie i korzystać z nawilżacza – zwłaszcza w sezonie grzewczym. Wieczorem można zastosować inhalację z soli fizjologicznej dla nawilżenia dróg oddechowych. Spożywaj ciepłe napoje, np. herbatę oraz miód – spożyty przed snem, łagodzi kaszel nocny (ale nie należy podawać go niemowlętom). Unikaj czynników drażniących (dym, kurz, silne zapachy) oraz ogranicz kontakt z alergenami, jeśli to one są przyczyną kaszlu 1-3.
Syropy na suchy kaszel u dziecka i osoby dorosłej
W przypadku kaszlu suchego zastosowanie mogą znaleźć preparaty roślinne, które zawierają naturalne ekstrakty o właściwościach powlekających. Tworzą one na błonie śluzowej gardła i górnych dróg oddechowych warstwę ochronną, która zmniejsza podrażnienie receptorów kaszlowych i sprzyja łagodzeniu uczucia drapania czy pieczenia. Dzięki temu kaszel staje się mniej uciążliwy, a gardło zyskuje czas na regenerację. Syropy na kaszel suchy często zawierają pojedyncze wyciągi roślinne, np. syrop prawoślazowy czy syrop z babki lancetowatej 2, ale mogą mieć też postać preparatów złożonych.
