Przewlekły kaszel – kiedy mówimy o problemie długotrwałym?

O ile sporadyczny kaszel jest naturalnym odruchem obronnym, który służy oczyszczeniu dróg oddechowych z nadmiaru wydzieliny lub ciał obcych, to już ten uporczywy trwający tygodniami zazwyczaj wskazuje na problem zdrowotny. W takich sytuacjach konieczne jest ustalenie, co go powoduje. Sprawdź, kiedy można mówić o długotrwałym problemie i jak sobie radzić z przewlekłym kaszlem.

Kiedy kaszel jest przewlekły?

Kaszel uważa się za przewlekły, jeżeli trwa dłużej niż 8 tygodni u osób dorosłych¹ lub ponad 4 tygodnie u dzieci. Skąd ta różnica? Eksperci wypracowali w tej sprawie konsensus, gdy po obserwacjach zauważyli, że kaszel związany z częstymi w populacji dziecięcej infekcjami zazwyczaj ustępuje w ciągu 4 tygodni². Poza tym u osób dorosłych wyróżnia się również kaszel podostry, który utrzymuje się od 3 do 8 tygodni³ i nawet w 90% przypadków ma tło poinfekcyjne⁴.

Jakie są objawy przewlekłego kaszlu?

Uporczywy odruch kasłania może mieć związek z dwoma rodzajami kaszlu¹:

• kaszlem suchym – takim, w którym nie występuje produkcja wydzieliny, pojawia się uczucie drapania lub łaskotania w gardle;
• kaszlem mokrym – w którym pojawia się zalegająca wydzielina i następuje odkrztuszanie plwociny.

W zależności od przyczyny przewlekłego kaszlu mogą mu towarzyszyć inne objawy, m.in.:¹

• nieżyt nosa (zatkany nos lub cieknąca wydzielina);
• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• częsta potrzeba odchrząkiwania;
• chrypka;
• świszczący oddech i duszność;
• zgaga lub gorzki smak w ustach;
• krwioplucie.

Jakie są skutki długotrwałego kaszlu?

Przewlekły kaszel może niekorzystnie wpływać na jakość życia. Oprócz dyskomfortu, jaki przynosi sam odruch kasłania, może powodować wymioty, ból mięśni, zawroty głowy, a nawet złamania żeber, nietrzymanie moczu, zmęczenie, omdlenia i depresję³.

Uporczywy kaszel u dorosłych miewa też psychologiczne następstwa, a zwłaszcza wywołuje wstyd i skrępowanie, co wiąże się z unikaniem udziału w społecznych wydarzeniach, spotkaniach towarzyskich itp.³ Poza tym w każdej grupie wiekowej pojawienie się przewlekłego kaszlu może negatywnie wpłynąć na aktywność fizyczną i odpoczynek, np. na spokojny sen².

Skąd się bierze przewlekły kaszel u dorosłego?

Jedną z najczęstszych przyczyn uporczywego kaszlu u dorosłych jest zespół kaszlowy górnych dróg oddechowych. Dochodzi do niego wyniku przewlekłego podrażnienia receptorów rozproszonych w nosie, zatokach obocznych nosa oraz gardle⁴. Często towarzyszy mu spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła³. Zespół kaszlowy może być wywołany przez różne czynniki m.in. przez narażenie na środowiskowe zanieczyszczenie (np. smog), stan zapalny górnych dróg oddechowych lub schorzenia alergiczne⁴.

Inne częste przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych to^1,4:

• astma oskrzelowa, która powoduje obrzęk błony śluzowej oraz skurcz oskrzeli;
• choroba refluksowa przełyku (refluks żołądkowo-przełykowy) związana z patologicznym zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku, która podrażnia drogi oddechowe i nasila odruch kaszlu;
• przewlekłe zapalenie zatok przynosowych i związane z nim spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• przebyte zakażenie górnych dróg oddechowych (mokry lub suchy kaszel zazwyczaj mija w ciągu 4-8 tygodni, ale czasami może utrzymywać się nawet kilka miesięcy).

Przewlekły kaszel u dorosłych – pozostałe przyczyny

Uporczywy kaszel może być też wywołany przez^1,4: 

• palenie papierosów (tzw. kaszel palacza);
• przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP);
• przyjmowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny – leków na nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, chorobę wieńcową lub choroby nerek;
• nowotwór płuca;
• gruźlicę;
• obecność ciała obcego w układzie oddechowym;
• przewlekłe choroby śródmiąższowe płuc.

Jakie są przyczyny kaszlu przewlekłego u dzieci?

Najczęstszymi przyczynami długo utrzymującego się kaszlu u dzieci są: astma, przedłużające się bakteryjne zapalenie oskrzeli i zespół kaszlowy górnych dróg oddechowych. Natomiast rzadziej niż u dorosłych powodem przewlekłego kasłania jest refluks żołądkowo-przełykowy³.

Długotrwały kaszel u dzieci może mieć też związek z zachorowaniem na krztusiec, zaleganiem ciała obcego, np. w oskrzelach, stresującymi sytuacjami (kaszel psychogenny)¹, a także z narażeniem na dym tytoniowy, alergeny wziewne (np. pyłki, roztocza) lub środowiskowe czynniki drażniące (np. dym z kominów). Może być też objawem choroby wrodzonej, mukowiscydozy lub chorób układu odpornościowego³.

Co brać na przewlekły kaszel?

Najważniejsze jest poznanie jego przyczyny, bo na podstawie rozpoznania lekarz ustala, jak leczyć kaszel. Jeśli chodzi o sam odruch kasłania, to rzadko zaleca się środki hamujące kaszel (przeciwkaszlowe) – zazwyczaj tylko w przypadku bardzo silnego lub męczącego suchego kaszlu. Nie powinno się ich stosować, gdy w drogach oddechowych zalega flegma i występują trudności w jej odkrztuszaniu. W takich przypadkach podaje się preparaty wykrztuśne lub rozrzedzające wydzielinę¹.

Domowym sposobem na kaszel jest przyjmowanie miodu¹ lub syropów na jego bazie. Ten naturalny składnik może pomóc w skróceniu czasu trwania oraz zmniejszeniu częstotliwości, nasilenia i uciążliwości kaszlu. Należy jednak pamiętać, że nie można go podawać dzieciom przed ukończeniem 1. roku życia⁵.

Uporczywy kaszel trwający tygodniami zazwyczaj wskazuje na problem zdrowotny, dlatego nie wolno go bagatelizować. Najlepiej umówić się na wizytę do lekarza rodzinnego, który pokieruje dalszą diagnostyką¹.