Kategoria: Kaszel u dzieci

Kaszel u dziecka to jedna z najczęstszych przyczyn poszukiwania przez rodziców pomocy pediatrycznej¹. Zazwyczaj jest on objawem infekcji wirusowej, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne objawy, takie jak stan podgorączkowy, katar lub bóle mięśni. Jednak zdarza się, że dziecko kaszle i odkrztusza plwocinę, ale jednocześnie nie ma innych niepokojących symptomów. Co powinni obserwować rodzice? Sprawdź.

Po czym rozpoznać mokry kaszel u dziecka?

Kaszel mokry jest produktywny. Oznacza to, że w drogach oddechowych pojawia się wydzielina, którą dziecko odkrztusza. Charakterystyczne dla tego rodzaju kaszlu są słyszalne głębokie dźwięki podczas kasłania. W przeciwieństwie do kaszlu suchego o charakterze napadowym, duszącym, często z „pustymi” odgłosami, tu pojawiają się odgłosy „bulgotania” i „odrywania się” flegmy².

Zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych bywa męczące dla dziecka. Zdarza się, że jej obecność prowokuje intensywny mokry kaszel, który z kolei może wywołać odruch wymiotny. Poza tym u małych dzieci często pojawiają się trudności z efektywnym odkrztuszaniem plwociny. Wówczas, zamiast się jej pozbyć na zewnątrz, połykają ją, a to może prowadzić do bólu brzucha lub wymiotów².

Jakie są najczęstsze przyczyny kaszlu produktywnego u dzieci?

Główną przyczyną kaszlu mokrego u dzieci jest druga faza wirusowej infekcji układu oddechowego, np. przeziębienia. W takich sytuacjach zwykle towarzyszą mu inne objawy, m.in. gorączka lub stan podgorączkowy, katar, ból gardła lub ból głowy².  Produktywny kaszel może mieć też związek z innym procesem zapalnym toczącym się w drogach oddechowych, m.in. z zapaleniem oskrzeli lub zapaleniem płuc. Takie infekcje odpowiadają za nadprodukcję lepkiej, gęstej wydzieliny^2,3.

Kaszel mokry może pojawić się również przy nieżycie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych³. Wtedy dziecko kaszle głównie w nocy, po położeniu się do łóżka, rano po przebudzeniu oraz po wysiłku³, bo wydzielina spływa po tylnej ścianie gardła, drażni je i pobudza odruch kaszlowy².

Co oznacza przewlekły mokry kaszel u dziecka bez innych objawów?

Przewlekły kaszel z wydzieliną, któremu nie towarzyszą inne objawy, może pojawiać się m.in. w wyniku:^1,3

• alergii np. na roztocza kurzu domowego;
• astmy;
• refluksu żołądkowo-przełykowego;
• narażenia na dym tytoniowy;
• przerostu migdałka gardłowego.

Zdarza się, że utrzymujący się kaszel ma związek z aspiracją ciała obcego do dróg oddechowych, np. orzeszków, małych fragmentów zabawek, ziaren zbóż⁴. Wówczas jest to odruch obronny.

Kaszel produktywny u dziecka bez gorączki i kataru może mieć też związek z przebytą infekcją wirusową. Wówczas dziecko odkrztusza pozostałe resztki flegmy zalegające w drogach oddechowych, ale ten stan utrzymuje się nie dłużej niż cztery tygodnie^1,3.

Na co zwrócić uwagę, gdy dziecko ma mokry kaszel bez objawów infekcji?

Jeśli wilgotny kaszel nie wskazuje na zakażenie wirusowe, trzeba bliżej przyjrzeć się jego charakterowi, okolicznościom pojawienia się oraz ustalić, jak długo się utrzymuje. Warto przeanalizować:^1,5

• kiedy pojawił się mokry kaszel;
• czy wcześniej towarzyszyły mu inne objawy, np. gorączka i katar;
• czy zastosowano jakieś leczenie i jak zareagował na nie organizm dziecka;
• czy kaszel nasila się w nocy lub w dzień;
• czy podczas kaszlu słychać świsty w drogach oddechowych;
• czy dziecko ma problemy z oddychaniem (np. oddycha przez usta podczas snu);
• czy ktoś w rodzinie też ma mokry kaszel;
• jakie są warunki mieszkaniowe (obecność zwierząt, wilgoć, zagrzybienie ścian itp.);
• czy dziecko jest narażone na przebywanie w zadymionych lub zapylonych pomieszczeniach;
• czy kaszel pojawia się podczas karmienia lub po zjedzeniu określonych produktów.

Powyższe ustalenia są cenną wskazówką diagnostyczną. Lekarz w trakcie wywiadu z rodzicami małego pacjenta może zapytać o okoliczności powstania i pojawiania się ataków mokrego kaszlu¹. Udzielenie szczegółowych odpowiedzi pomaga w rozpoznaniu przyczyn pozainfekcyjnego zalegania wydzieliny w drogach oddechowych.

Kiedy zgłosić się do lekarza z kaszlem mokrym u dziecka?

Jeżeli kaszel u dziecka utrzymuje się od 4 tygodni, a domowe sposoby nie pomagają, należy umówić się na konsultację z pediatrą. Nie tylko stany zapalne lub obecność jakichkolwiek objawów niepokojących rodziców wymagają diagnostyki. Występowanie samego przewlekłego kaszlu mokrego też powinno zostać skonsultowane z lekarzem.

Wizyta u lekarza jest konieczna, jeśli przy kaszlu mokrym występują trudności z oddychaniem, pojawia się wysoka gorączka i dziecko odmawia przyjmowania płynów lub pokarmów². Czasami mokry kaszel bez innych objawów wymaga poszerzonej diagnostyki, np. wykonania badania rentgenowskiego klatki piersiowej⁴. Dlatego nie wolno lekceważyć jego obecności, zwłaszcza gdy ma on charakter przewlekły.

Nocny odpoczynek jest niezbędny dla regeneracji organizmu, jednak zdarza się, że przerywa go męczący kaszel u dziecka, który budzi niepokój rodziców i utrudnia sen malucha. Zrozumienie przyczyn kaszlu w nocy to pierwszy krok, by przynieść mu ulgę. Dowiedz się, dlaczego kaszel u dziecka w nocy przybiera na sile i poznaj sprawdzone domowe sposoby oraz preparaty z apteki, które przyniosą Twojemu dziecku szybką ulgę.

Czym jest kaszel?

Kaszel jest naturalnym odruchem organizmu i z punktu widzenia medycznego stanowi w większości przypadków reakcję pożądaną. To mimowolny odruch lub świadomy akt, którego celem jest oczyszczenie dróg oddechowych m.in. z zalegającej wydzieliny lub ciała obcego ¹. Na odruch kaszlu składają się trzy fazy: 

• głęboki wdech; 
• faza sprężania (wzmożony wysiłek przy zamkniętej nagłośni);
• gwałtowny wyrzut powietrza.

Odruch ten powstaje w wyniku drażnienia receptorów znajdujących się w gardle, krtani oraz oskrzelach, a za jego przebieg odpowiadają włókna nerwowe (m.in. nerw błędny i trójdzielny). 

Kaszel suchy i mokry – różnice

Ze względu na obecność wydzieliny kaszel dzieli się na suchy, często określany jako nieproduktywny i kaszel mokry (produktywny), w którego przebiegu dochodzi do odkrztuszania wydzieliny. Suchy kaszel Jest typowy dla początkowej fazy infekcji dróg oddechowych, ale może również towarzyszyć astmie czy pojawić się po aspiracji ciała obcego. To ten rodzaj kaszlu często bywa najbardziej męczący w nocy¹.

Rodzaje kaszlu ze względu na czas trwania

Klasyfikacja kaszlu bazuje nie tylko na rozpoznaniu jego charakteru, ale przede wszystkim na czasie trwania. To właśnie ten podział pozwala lekarzowi wstępnie zróżnicować przyczyny dolegliwości. Wyróżnia się¹:

• kaszel ostry – trwa do 3 tygodni;
• kaszel podostry – utrzymuje się od 3 do 8 tygodni i najczęściej jest pozostałością po przebytej infekcji (tzw. kaszel poinfekcyjny);
• przewlekły kaszel – trwa powyżej 8-12 tygodni i zawsze wymaga pogłębionej diagnostyki.

Co może powodować nocny kaszel u dziecka?

Nocne dolegliwości ze strony układu oddechowego u najmłodszych to jedno z najczęstszych wyzwań, z jakimi mierzą się rodzice. Rozpoznanie źródła duszącego nocnego kaszlu u dziecka pozwala na szybszą i skuteczniejszą pomoc. 

Nocny kaszel u dziecka w przebiegu infekcji

Najczęstsze przyczyny kaszlu u dzieci to infekcje o podłożu wirusowym, które w początkowej fazie objawiają się często jako męczący, suchy kaszel w nocy, by z czasem przejść w formę produktywną. Bardzo często dolegliwości te mogą się nasilać tuż po zaśnięciu².

Kaszel mokry podczas snu

Mokry kaszel może być spowodowany m.in. problemami z zatokami lub nieżytem nosa – szczególnie, w pozycji leżącej, która sprzyja spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Drażni ona drogi oddechowe i wywołuje odruch obronny. W rezultacie u dziecka może pojawić się mokry kaszel w nocy, który bywa tak intensywny, że prowadzi nawet do wymiotów^2,3.

Szczekający kaszel u dziecka w nocy

W sytuacjach, gdy infekcja dotyka obszaru, jakim jest krtań, rodzice mogą usłyszeć charakterystyczny, szczekający kaszel, który pojawia się nagle i budzi ogromny niepokój. Taki duszący kaszel w nocy jest typowy dla podgłośniowego zapalenia krtani i wymaga zapewnienia dziecku dostępu do zimnego powietrza². 

Suchy kaszel w nocy, który utrzymuje się kilka tygodni

Jeśli jednak objawy trwają dłużej, niż miesiąc, mogą sugerować kaszel poinfekcyjny, który utrzymuje się nawet do kilku tygodni po przebytej wcześniej chorobie^2,3. 

Ataki kaszlu w nocy – przyczyny nieinfekcyjne

Warto również zwrócić uwagę na inne czynniki, ponieważ duszący kaszel u dziecka może mieć związek z^2-4:

• alergią – kaszel alergiczny bywa reakcją na roztocza kurzu domowego lub pierze w pościeli; 
• refluksem żołądkowo-przełykowym;
• niewłaściwymi warunkami w sypialni – np. zbyt suchym powietrzem w pokoju dziecka.

Każdy przypadek, w którym występuje nasilony, mokry lub suchy kaszel w nocy, także po przebytej infekcji lub w trakcie zapalenia górnych dróg oddechowych, powinien być monitorowany pod kątem ogólnego stanu zdrowia malucha i skonsultowany ze specjalistą.

Jak łagodzić mokry i suchy kaszel u dziecka podczas snu?

Domowe sposoby na nocny kaszel obejmują zarówno działania mające na celu poprawę warunków, w których przebywa maluch, jak i łagodzenie kaszlu za pomocą naturalnych, tradycyjnych metod.

Zadbaj warunki w sypialni dziecka

Gdy dziecko kaszle w nocy, pierwszym krokiem powinno być zadbanie o mikroklimat w pokoju dziecka. Optymalna temperatura (18-20°C) oraz wilgotność powietrza na poziomie 40-60% pomagają ograniczyć wysuszanie błon śluzowych, a to ważne zwłaszcza przy kaszlu suchym. Ważne jest też regularne wietrzenie sypialni oraz nawilżanie powietrza – jeśli nie posiadasz nawilżacza, wystarczy położyć mokry ręcznik na kaloryferze lub rozstawić suszarkę z praniem. Zadbaj również o odpowiednią pozycję dziecka podczas snu. Zastosowanie dodatkowej poduszki pod głowę i ramiona zapobiega spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła^2,4. 

Ogranicz ekspozycję malucha na dym tytoniowy, a jeśli przyczyną jest alergia – także na czynniki drażniące, które mogą być wyzwalaczem².

Sięgaj po domowe sposoby na kaszel w nocy u dziecka

Wsparcie w łagodzeniu dolegliwości stanowią inhalacje z soli fizjologicznej. Pomoże ona nawilżyć gardło przy kaszlu suchym, a w przy mokrym – ułatwi pozbycie się zalegającej wydzieliny. W przypadku kaszlu mokrego pomocne jest też oklepywanie pleców oraz rozśmieszanie dziecka – śmiech naturalnie pobudza odruch kaszlowy i ułatwia oczyszczanie dróg oddechowych^1,2. 

Pamiętaj o podawaniu dziecku dużej ilości płynów w ciągu dnia, które naturalnie wspierają oczyszczanie dróg oddechowych. W łagodzeniu podrażnień sprawdza się miód (u dzieci powyżej 1. roku życia!) oraz olejki eteryczne – wtarcie wazeliny z ich dodatkiem w klatkę piersiową na 30 minut przed snem może poprawić nocny wypoczynek^1,2. 

Stosuj preparaty na suchy i mokry kaszel u dziecka dostępne w aptece

W aptekach znajdziesz różnorodne środki, które pomagają łagodzić kaszel i podrażnienie gardła.

Wybierając syrop na kaszel dla dzieci, warto zwrócić uwagę na jego przeznaczenie oraz skład. W przypadku kaszlu suchego i męczącego, pomocne są preparaty powlekające, zawierające naturalne składniki, np. wyciąg z porostu islandzkiego, prawoślazu czy babki lancetowatej. Tworzą one barierę ochronną na powierzchni śluzówki, redukując odczucie drapania i częstotliwość napadów kaszlu.

Jeśli natomiast występuje kaszel wydzieliną w drogach oddechowych, warto w ciągu dnia stosować środki ułatwiające odkrztuszanie^2,4.

Choć kaszel może być uciążliwy, pełni ważną funkcję ochronną i pomaga organizmowi bronić się przed szkodliwymi czynnikami. Zdarza się jednak, że duszący kaszel w nocy lub w ciągu dnia znacznie utrudnia maluchowi codzienne funkcjonowanie, powodując rozdrażnienie. Dowiedz się, co może być przyczyną. Poznaj domowe sposoby na kaszel, a także sprawdź, jaki syrop możesz podać dziecku.

Czym jest kaszel?

Kaszel jest odruchem obronnym organizmu, który wspomaga oczyszczenie dróg oddechowych i chroni je przed uszkodzeniami oraz infekcjami. Jest to reakcja automatyczna, do której dochodzi w sytuacji, gdy w drogach oddechowych pojawią się ciała obce, nadmiar śluzu lub drażniące substancje.

Skąd się bierze odruch kaszlu?

U podstaw odruchu kaszlu leżą receptory kaszlowe, które znajdują w zatokach przynosowych, gardle, krtani, tchawicy i oskrzelach. Reagują one na różne bodźce:

• fizyczne, np. kurz czy ciało obce; 
• chemiczne, jak dym tytoniowy lub opary; 
• biologiczne, czyli substancje wytwarzane w organizmie podczas stanu zapalnego lub infekcji. 

Informacja o zagrożeniu przesyłana jest do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym, który uruchamia odpowiednie mięśnie krtani, przepony i międzyżebrowe.

Sam akt kaszlu odbywa się w trzech etapach. Najpierw wdychane jest powietrze, które wypełnia płuca. Następnie głośnia się zamyka, a mięśnie klatki piersiowej i brzucha napinają się, zwiększając ciśnienie w płucach. W końcu głośnia otwiera się gwałtownie i następuje gwałtowny wyrzut powietrza ^1,2.

Suchy, męczący kaszel u dziecka – charakterystyka i objawy

Suchy, męczący kaszel u dziecka charakteryzuje się brakiem wydzieliny w drogach oddechowych – dlatego też nazywany jest kaszlem nieproduktywnym. Zwykle ma postać nagłych ataków kaszlu i bywa bardzo męczący – szczególnie w nocy, utrudniając spokojny sen. Taki kaszel często pojawia się na początku infekcji dróg oddechowych, a także na końcu – tzw. kaszel poinfekcyjny, ale może mieć też inne przyczyny¹.

Typowe objawy suchego kaszlu u dziecka obejmują charakterystyczny „szczekający” lub duszący dźwięk, a także uczucie drapania, pieczenia lub łaskotania w gardle. Dziecko może często pokasływać lub chrząkać, próbując w ten sposób złagodzić podrażnienie. Zdarza się też, że napady kaszlu mogą nasilać się w nocy lub po wysiłku ^1,2.

Suchy czy mokry kaszel u dziecka? Jak rozpoznać rodzaj kaszlu?

Podstawowa różnica między kaszlem suchym a mokrym polega na obecności wydzieliny. Suchy kaszel nie prowadzi do odkrztuszania śluzu, natomiast o kaszlu mokrym – jak wskazuje jego nazwa, mowa jest wtedy, gdy w drogach oddechowych gromadzi się wydzielina. Jest to tzw. kaszel produktywny ¹.

Duszący kaszel u dziecka – przyczyny

Duszący kaszel u dziecka może mieć wiele przyczyn i często wymaga uważnej obserwacji. Może być pozostałością po przebytej infekcji górnych dróg oddechowych, wynikać z rozwijającego się przeziębienia lub innych schorzeń, np. astmy, alergii lub refluksu żołądkowo-przełykowego. Zdarza się też, że pojawia się po intensywnym wysiłku fizycznym lub w wyniku intensywnego śmiechu czy płaczu ^2,3.

Co może powodować kaszel u dziecka w nocy?

Jeśli suchy kaszel w nocy i podczas snu jest szczególnie nasilony, najczęściej odpowiadają za niego infekcje dróg oddechowych. Do przyczyn nieinfekcyjnych należą m.in. warunki panujące w sypialni – niewłaściwa temperatura otoczenia czy niska wilgotność powietrza. Powodem może być też ekspozycja na czynniki drażniące – intensywne zapachy, detergenty lub pył ^1,2.

Domowe sposoby na suchy kaszel u dziecka

Domowe sposoby sprawdzą się wspomagająco w zwalczaniu suchego kaszlu. Polegają one przede wszystkim na ograniczeniu ekspozycji na czynniki drażniące. Jeśli zatem kaszel nasila się w kontakcie z alergenami (np. pyłkami, roztoczami lub sierścią zwierząt), należy ograniczyć z nimi kontakt. Pomocne są także inhalacje solą fizjologiczną, które pomagają nawilżać śluzówkę. Przed ich wykonaniem, proproś lekarza o instruktaż ^1,2.

Sposoby na kaszel u dziecka podczas snu

Jeśli kaszel szczególnie nasila się w nocy i podczas snu, przede wszystkim warto zadbać o jakość powietrza w pokoju dziecka. Dobrze jest regularnie wietrzyć sypialnię. Rekomendowana temperatura powietrza w sypialni wynosi 18-20°C, a wilgotność powinna utrzymywać się w zakresie 40-60%. Odpowiednie nawilżenie powietrza umożliwi nawilżacz, ale podobny efekt da też rozwieszenie na noc prania w sypialni lub położenie wilgotnych ręczników na kaloryferze. To szczególnie ważne zimą, gdy ogrzewanie mocno wysusza powietrze w domu ².

Wieczorem można też zrobić dziecku inhalację z soli fizjologicznej, która nawilża drogi oddechowe i łagodzi uczucie „drapania” w gardle. Wspomagająco warto podawać maluchowi ciepłe napoje, takie jak herbata. Nocny kaszel może też złagodzić spożywany wieczorem miód. Pamiętaj jednak, że jego podawanie niemowlętom jest przeciwwskazane ^1,2.

U dzieci ulgę może przynieść delikatne wcieranie maści z olejkami eterycznymi w klatkę piersiową przed snem – ciepło i zapach pomagają rozluźnić drogi oddechowe i zmniejszyć napady kaszlu ¹. Zwróć jednak uwagę na ograniczenia wiekowe i ewentualne ryzyko reakcji alergicznej. Niektóre maści dostępne w aptekach są wskazane do stosowania tylko u starszych dzieci.Istotna jest także odpowiednia pozycja dziecka podczas snu ¹. Warto ułożyć je nieco wyżej – podłożyć dodatkową poduszkę pod głowę i ramiona, aby zapobiec spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

Syropy na kaszel

Syropy na suchy kaszel dla dzieci często bazują na naturalnych składnikach. W ich składzie możesz znaleźć miód czy ekstrakty roślinne, np. z babki lancetowatej lub prawoślazu ⁴. Zawarte w nich substancje (np. polisacharydy czy śluz) tworzą na powierzchni błony śluzowej ochronną barierę, która ogranicza kontakt śluzówki z czynnikami drażniącymi oraz sprzyja łagodzeniu uczucia drapania czy pieczenia ^1,4.

Pamiętaj jednak, aby wybrać preparat odpowiedni do wieku. Przed użyciem zawsze należy zapoznać się z rekomendacjami producenta na ulotce lub opakowaniu, a także skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.