Kaszel jest naturalnym mechanizmem obronnym organizmu, często występującym w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych. Choć to reakcja pożądana, często jest źródłem dyskomfortu. Aby się go pozbyć, podstawą jest rozróżnienie rodzaju kaszlu. Dowiedz się, jak to zrobić i poznaj dostępne sposoby zminimalizowania objawów.
Mechanizm i rola kaszlu
Odruch kaszlu to złożony (choć zachodzący w błyskawicznym tempie) odruch obronny, którego zadaniem jest usuwanie substancji drażniących, wydzieliny i obcych cząsteczek z dróg oddechowych. Tym samym chroni dolne drogi oddechowe przed infekcją i uszkodzeniem.
Cały proces rozpoczyna się w chwili pobudzenia receptorów kaszlowych, które znajdują się w błonie śluzowej nosa, gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli. Reagują zarówno na czynniki mechaniczne, takie jak pył czy ciało obce, jak i na bodźce zewnętrzne – zimne lub suche powietrze, dym papierosowy, intensywne zapachy i opary chemiczne. Ulegają również pobudzeniu pod wpływem substancji powstających w przebiegu infekcji lub stanu zapalnego.
Informacja o podrażnieniu trafia następnie włóknami nerwu błędnego do ośrodka kaszlu zlokalizowanego w rdzeniu przedłużonym. W tym miejscu bodziec jest analizowany i przetwarzany, a ośrodek wysyła sygnał do mięśni krtani, przepony oraz mięśni międzyżebrowych, uruchamiając pełen odruch kaszlowy 1.
Odruch kaszlu przebiega w trzech fazach 1:
- faza wdechowa – głośnia pozostaje otwarta, by wpuścić powietrze do płuc;
- faza kompresji – głośnia zamyka się na ułamek sekundy, a mięśnie klatki piersiowej i brzucha się napinają;
- faza wydechowa – głośnia gwałtownie się otwiera, a dzięki pracy mięśni i wytworzonemu ciśnieniu w klatce piersiowej powietrze zostaje wyrzucone z organizmu.
Kaszel suchy i mokry – jak rozróżnić rodzaj kaszlu?
Rozpoznanie różnicy pomiędzy kaszlem suchym a mokrym bazuje na jednym prostym kryterium – obecności lub braku flegmy. Mimo to rozpoznanie, czy to kaszel suchy lub mokry, wciąż często budzi wątpliwości.
Kaszel mokry jest produktywny – towarzyszy mu odkrztuszanie śluzu, a po usunięciu wydzieliny można poczuć ulgę. Można też usłyszeć charakterystyczny dźwięk „bulgotania”. Z kolei kaszel suchy nie wiąże się z odkrztuszaniem. Ma charakter zwykle napadowy i drażniący. Zazwyczaj towarzyszy mu podrażnienie gardła i często nasila się nocą, zakłócając spokojny sen.
W przebiegu infekcji oba typy mogą następować po sobie – kaszel suchy czasem stopniowo przechodzi w mokry lub pojawia się po nim (tzw. kaszel poinfekcyjny) 2,3.
Kaszel suchy – przyczyny
Kaszel suchy najczęściej wynika z infekcji wirusowej – szczególnie w pierwszych dniach przeziębienia lub grypy, gdy śluzówka dróg oddechowych jest podrażniona, ale nie dochodzi jeszcze do nadprodukcji wydzieliny.
Uporczywy kaszel bez odkrztuszania wydzieliny może pojawić się również po kontakcie z zimnym, suchym lub zanieczyszczonym powietrzem, a także w odpowiedzi na silne zapachy, opary detergentów czy dym papierosowy. Czasem ma związek z alergią, astmą lub refluksem żołądkowo-przełykowym. Może też towarzyszyć intensywnemu wysiłkowi, śmiechowi czy płaczowi 1,2.
Jeśli napady suchego kaszlu trwają kilka tygodni lub mają charakter duszący, warto skonsultować się z lekarzem.
Kaszel mokry – przyczyny
Kaszel mokry jest naturalnym mechanizmem oczyszczania oskrzeli i zwykle towarzyszy infekcjom dolnych i górnych dróg oddechowych. Wydzielina gromadzi się m.in. w przebiegu przeziębienia czy zapalenia zatok – wówczas zazwyczaj spływa po tylnej ścianie gardła. Kaszel produktywny może być również reakcją organizmu na czynniki drażniące – np. na dym tytoniowy 3.
Odkrztuszanie śluzu nie zawsze świadczy o poważnej chorobie, ale jeśli flegma przybiera ropną lub brunatną barwę, ma intensywny zapach lub pojawia się duszność – jest to sygnał do wizyty u lekarza rodzinnego 3.
Jak złagodzić kaszel mokry i suchy domowymi sposobami?
Niezależnie od rodzaju kaszlu, podstawą łagodzenia dolegliwości jest eliminacja potencjalnych czynników drażniących – dymu papierosowego, suchego powietrza czy intensywnych zapachów. Pomieszczenia warto regularnie wietrzyć i dbać o odpowiednią wilgotność, zwłaszcza zimą 2,3.
Przy kaszlu suchym ulgę przynosi nawilżanie dróg oddechowych – inhalacje z soli fizjologicznej, ciepłe napoje, miód spożywany przed snem (pamiętaj, że nie jest wskazany dla niemowląt) 2.
Aby natomiast złagodzić kaszel mokry, rekomenduje się wsparcie naturalnego mechanizmu odkrztuszania. Warto spożywać dużo płynów, które pomagają rozrzedzać wydzielinę. Wsparciem może być także fizjoterapia oddechowa – oklepywanie, drenaż ułożeniowy czy nauka efektywnego kaszlu. Techniki te pomagają w efektywniejszym usuwaniu śluzu z dróg oddechowych 3,4.
Preparaty na kaszel bez recepty
Dobór odpowiedniego preparatu z apteki bez recepty zależy od rodzaju kaszlu.
Za kaszel suchy, często odpowiada m.in. zbyt sucha śluzówka i dyskomfort, który prowokuje ten odruch. Z kolei utrzymujący się, uciążliwy kaszel prowadzi do podrażnienia gardła. Stąd też pojawia się pewnego rodzaju błędne koło. Syropy czy tabletki do ssania mają zatem za zadanie ukoić błonę śluzową gardła. W przypadku kaszlu mokrego natomiast stosuje się środki ułatwiające odkrztuszanie i poprawiające oczyszczanie dróg oddechowych 2,3.
Syropy na kaszel suchy
Syropy stosowane w suchym kaszlu zawierają składniki, które przede wszystkim wykazują właściwości ochronne, powlekające i nawilżające. Zazwyczaj bazują na naturalnych ekstraktach, takich jak babka lancetowata czy prawoślaz, które tworzą delikatną warstwę powlekającą na powierzchni gardła. Pomagają zmniejszyć uczucie drapania i dyskomfortu, jednocześnie dając śluzówce czas na regenerację 2.
Tabletki na kaszel suchy
Pastylki do ssania na gardło i na suchy, męczący kaszel mają podobne zadanie – pomagają ukoić podrażnienie i zmniejszyć odruch kaszlowy. Produkty takie zawierają często miód oraz składniki pochodzenia roślinnego – np. ekstrakt z porostu islandzkiego i malwy. Stanowią praktyczny sposób na łagodzenie objawów kaszlu suchego czy chrypki w ciągu dnia i przed snem, zwłaszcza w przebiegu przeziębienia czy podrażnienia dróg oddechowych 5.
Syropy na mokry kaszel
Syropy na kaszel mokry mają na celu przede wszystkim wpłynąć na wydzielinę i ułatwić jej usuwanie. W tym przypadku także można sięgnąć po syropy na bazie ekstraktów roślinnych, które wspierają naturalne mechanizmy usuwania wydzieliny z dróg oddechowych 3,6.
Przed użyciem konkretnego preparatu zawsze warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą i zapoznać się z rekomendacjami producenta. Pamiętaj, że jeśli poszukujesz produktów na kaszel dla dzieci, zawsze należy zwrócić uwagę na ograniczenia wiekowe.
