Kaszel jest jednym z najczęstszych objawów chorób układu oddechowego, ale nie zawsze musi świadczyć o toczącej się infekcji wirusowej. Bez względu jednak na źródło, bywa męczący i powoduje dyskomfort. Poznaj najczęstsze przyczyny mokrego kaszlu i sprawdź, jak rozróżnić kaszel suchy i mokry. Dowiedz się, jak domowymi sposobami wspomóc oczyszczenie dróg oddechowych i co na kaszel stosować.
Kaszel – objaw do niepokoju, czy pożądana reakcja organizmu?
Kaszel nie zawsze oznacza chorobę. Choć często bywa uciążliwy, w wielu przypadkach pełni rolę naturalnego odruchu obronnego. Dzięki niemu drogi oddechowe mogą zostać mechanicznie oczyszczane z pyłów, śluzu, drobnoustrojów i innych substancji drażniących1.
Jednak sytuacje, w których kaszel utrzymuje się długo, ma nietypowy charakter lub towarzyszą mu inne objawy, może sygnalizować problem wymagający konsultacji lekarskiej.
Na czym polega mechanizm kaszlu?
Mechanizm kaszlu to odruch, w którym uczestniczy układ nerwowy i mięśniowy. Wszystko zaczyna się od pobudzenia tzw. receptorów kaszlowych – zakończeń nerwowych rozmieszczonych w błonie śluzowej nosa, gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli. Receptory te reagują na różne bodźce – kurz, dym tytoniowy, zimne powietrze, drażniące zapachy, opary chemiczne czy substancje powstające w wyniku stanu zapalnego.
Informacja o podrażnieniu trafia następnie włóknami nerwu błędnego do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Tam bodziec jest analizowany, a następnie wysyłany do mięśni odpowiedzialnych za wykonanie odruchu – głównie mięśni krtani, przepony i międzyżebrowych.
Sam akt kaszlu przebiega w trzech etapach. Najpierw następuje głęboki wdech przy otwartej głośni, który pozwala wypełnić płuca powietrzem. Potem, w fazie kompresji, głośnia zamyka się na ułamek sekundy, a mięśnie klatki piersiowej i brzucha napinają się, powodując wzrost ciśnienia w płucach. Wreszcie dochodzi do fazy wydechowej – głośnia gwałtownie się otwiera, a powietrze zostaje wyrzucone na zewnątrz. Prędkość wyrzutu może przekraczać nawet 120 km/h. Cały ten proces przebiega błyskawicznie i automatycznie1.
Kaszel mokry (produktywny) – charakterystyka
Kaszel mokry, nazywany też produktywnym lub wilgotnym, to rodzaj kaszlu, podczas którego dochodzi do odkrztuszania plwociny – wydzieliny pochodzącej z dróg oddechowych. Plwocina może mieć różny wygląd – być przezroczysta i śluzowa, gęsta i ropna, a czasem zawierać grudki lub mieć nieprzyjemny zapach2.
Jak odróżnić kaszel mokry od suchego?
Różnica między kaszlem mokrym a suchym polega przede wszystkim na obecności lub braku wydzieliny. W przypadku kaszlu mokrego, w przeciwieństwie do kaszlu suchego, charakterystyczne jest odkrztuszanie plwociny zalegającej w drogach oddechowych. Czasami słychać „bulgotanie” w okolicach klatki piersiowej, a po odkaszlnięciu zalegającej flegmy przychodzi moment ulgi 2.
Jakie są najczęstsze przyczyny kaszlu mokrego?
Kaszel mokry może mieć wiele przyczyn. Najczęściej pojawia się w odpowiedzi na podrażnienia lub infekcje dróg oddechowych i jest naturalnym mechanizmem oczyszczania płuc i oskrzeli. Przyczyny mogą być różnorodne, jednak najczęściej są związane z infekcjami układu oddechowego (np. przeziębienie) czy zapaleniem zatok. Czasami odkrztuszanie plwociny może być wywołane przez czynniki drażniące w powietrzu, ciało obce lub podrażnienie oskrzeli 2,3.
Objawy towarzyszące, które powinny zwrócić Twoją uwagę
Warto też zwrócić uwagę na niepokojące objawy towarzyszące kaszlowi, które mogą prowadzić do powikłań lub sygnalizować poważniejszy problem. Są to między innymi 2:
- odkrztuszanie plwociny o intensywnym zapachu lub nietypowym kolorze,
- uczucie duszności,
- gorączka,
- osłabienie,
- ból w klatce piersiowej,
- trudności w połykaniu.
Pojawienie się takich symptomów to sygnał, że warto skonsultować się z lekarzem. Pozwoli to odpowiednio zadbać o drogi oddechowe, zanim problem się nasili 2.
Domowe sposoby na mokry kaszel
Domowe metody łagodzenia uporczywego, mokrego kaszlu skupiają się na wspieraniu naturalnych mechanizmów oczyszczania dróg oddechowych i poprawie skuteczności odkrztuszania nadmiaru wydzieliny. To działania, które można wdrożyć samodzielnie lub pod okiem specjalisty 4.
Eliminacja czynników drażniących
Naturalnym sposobem na kaszel jest eliminacja czynników drażniących, które go nasilają lub utrudniają regenerację błon śluzowych. Należy unikać zarówno czynnego, jak i biernego palenia tytoniu, a także ekspozycji na dym z e-papierosów czy zanieczyszczone powietrze. Dym tytoniowy sam w sobie może być przyczyną przewlekłego kaszlu – jego odstawienie prowadzi do wyraźnej poprawy już w ciągu kilku tygodni. Warto też ograniczyć kontakt z pyłami, oparami środków chemicznych, metalami czy zarodnikami grzybów 4.
Fizjoterapia oddechowa
Fizjoterapia oddechowa obejmuje różne techniki pomagające efektywniej odkrztusić wydzielinę. Stosuje się między innymi oklepywanie i wibrację klatki piersiowej, drenaż ułożeniowy (czyli odpowiednie pozycje ciała ułatwiające spływanie wydzieliny) oraz naukę tzw. efektywnego kaszlu, np. kaszlu kontrolowanego czy podwójnego odkaszlnięcia. Zabiegi te powinny być prowadzone przez fizjoterapeutę, który dobiera częstotliwość i rodzaj ćwiczeń indywidualnie 4.
Nawodnienie organizmu
Ważnym uzupełnieniem terapii jest prawidłowe nawodnienie organizmu, które ułatwia rozrzedzanie wydzieliny i jej usuwanie z dróg oddechowych. Wpływ ma także odpowiednia wilgotność i temperatura wdychanego powietrza – najlepiej unikać przesuszonych, klimatyzowanych pomieszczeń 4.
Zmiany w stylu życia
Regularna aktywność fizyczna poprawia wydolność mięśni oddechowych, wzmacniając odruch kaszlowy. Z kolei dieta bogata w błonnik i odpowiednie odżywianie wspierają ogólną kondycję organizmu 4.
Naturalne syropy na kaszel z wydzieliną
Aby łagodzić objawy kaszlu, wykorzystuje się preparaty roślinne o właściwościach mukoaktywnych, czyli takich, które wpływają na usuwanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych. Zawarte w nich substancje czynne ułatwiają usuwanie śluzu i wspomagają pracę nabłonka rzęskowego, wpływając na efektywniejsze oczyszczanie dróg oddechowych 3. Niektóre preparaty łączą w sobie właściwości, które pomagają łagodzić kaszel mokry i suchy jednocześnie 2.
Wybierając syrop na kaszel mokry, pamiętaj, aby zapoznać się z rekomendacjami producenta (zawartymi w ulotce lub na opakowaniu), a w razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
