Wyjątkowe właściwości prozdrowotne i walory smakowe sprawiają, że miód jest szeroko wykorzystywany zarówno w kuchni, jak i we współczesnej medycynie. Dowiedz się, jaki wpływ na organizm ma regularne spożywanie miodu. Poznaj jego cenne właściwości zdrowotne i możliwości wykorzystania.
Czym jest miód i jak się go pozyskuje?
Miód to naturalna, słodka substancja, która powstaje w wyniku precyzyjnie zaplanowanego procesu i skrupulatnej pracy pszczół.
Pierwszym etapem jest zbiór nektaru przez pszczoły robotnice z kwiatów lub alternatywnie spadzi, czyli słodkiej wydzieliny pojawiającej się na liściach i pędach roślin. Te surowce trafiają do ula, w którym są wzbogacane enzymami pszczół i powoli zagęszczane. Pszczoły wielokrotnie przenoszą krople przetworzonego nektaru między komórkami plastra. Trwa to do czasu, aż stanie się on gęsty i odporny na psucie. Dopiero wówczas zamykają komórki cienką warstwą wosku1.
Rodzaje miodów
Miód nie jest produktem jednorodnym. Jego charakter zależy przede wszystkim od tego, skąd pszczoły pozyskały surowiec. W najprostszym ujęciu wyróżnia się miody nektarowe oraz spadziowe, ale każda z tych grup obejmuje całą paletę odmian o zupełnie odmiennych właściwościach1.
Miody nektarowe
Miody nektarowe powstają z nektaru kwiatów. Do najpopularniejszych z nich należą m.in.1:
- miód akacjowy,
- miód lipowy,
- miód gryczany,
- miód malinowy,
- miód mniszkowy,
- miód rzepakowy,
- miód wrzosowy,
- miód nawłociowy,
- miód manuka.
Do tej grupy należą także wyjątkowe odmiany miodów, które są otrzymywane z mniej oczywistych roślin, takich jak hibiskus, wrzos, gorczyca czy groszek zwyczajny. Część z nich powstaje tylko w określonych regionach lub w sprzyjających warunkach pogodowych, dlatego bywają rzadkie i bardzo cenione.
Miody spadziowe
Miody spadziowe mają zupełnie inny charakter. Powstają najczęściej w sytuacji, gdy kwiatów jest niewiele, a pszczoły zbierają spadź – słodką substancję pozostawianą na liściach przez owady żywiące się sokiem roślinnym. Taki miód jest gęsty, ciągliwy, często ciemny, o lekko gorzkawym, kwaskowatym lub żywicznym smaku. Zawiera inne proporcje składników niż miód nektarowy, dzięki czemu wyróżnia się zarówno aromatem, jak i właściwościami1.
Skład chemiczny miodu
Największą część miodu stanowią węglowodany, osiągając nawet 65-87% jego masy. Przeważają wśród nich dwa cukry proste – glukoza i fruktoza, które decydują o słodkości, gęstości i tempie krystalizacji. Oprócz nich w miodzie obecne są niewielkie ilości cukrów złożonych, takich jak sacharoza, maltoza czy melecytoza, a także oligosacharydy, odpowiadające za jego właściwości prebiotyczne.
Drugą ważną grupę stanowią kwasy organiczne, nadające miodowi delikatnie kwaskowy smak. Dominuje kwas glukonowy, a w mniejszych ilościach obecne są m.in. kwasy jabłkowy, cytrynowy, mlekowy czy octowy. Ich ilość stopniowo rośnie wraz z dojrzewaniem miodu.
Choć miód zawiera niewiele białka, kryje w sobie cenne enzymy pszczele, takie jak diastaza, inwertaza i oksydaza glukozowa. To one odpowiadają za dojrzewanie miodu, rozkład cukrów i powstawanie nadtlenku wodoru – naturalnej substancji o właściwościach antybakteryjnych.
W miodzie znajdują się też niewielkie ilości witamin (głównie z grupy B i witaminę C) oraz składników mineralnych, w tym potas, magnez, żelazo czy cynk. Dopełnieniem stanowią związki fenolowe i inne naturalne substancje bioaktywne, które wpływają na barwę, aromat i właściwości przeciwutleniające poszczególnych odmian2,3.
Kolor, zapach i smak miodu
Barwa, smak i zapach miodu zależą od jego składu chemicznego i pochodzenia nektaru lub spadzi. Kolor miodu – od niemal bezbarwnego po ciemnobursztynowy – kształtują naturalne barwniki, takie jak karotenoidy i flawonoidy. Za unikalny profil smakowy odpowiada natomiast ponad sto substancji, w tym kwasy organiczne, polifenole i olejki eteryczne, które nadają mu słodki smak z kwasowymi, żywicznymi lub ziołowymi nutami (choć nadmierna cierpkość jest uznawana za wadę).
Wrażenia zapachowe również różnią się między odmianami. Może to być kwiatowy aromat, lub subtelna woń owoców czy ziół. Miody bardziej aromatyczne zawierają większą ilość lotnych związków, które jednak z czasem tracą swoją intensywność (dlatego długie przechowywanie czy podgrzewanie może wpływać ich profil zapachowy)3.
Dobroczynne właściwości miodu – dlaczego warto go spożywać?
Miód to jeden z tych naturalnych produktów, które są cenione od wieków. Nie tylko ze względu na smak, ale także liczne prozdrowotne właściwości, które wynikają z unikalnego i bardzo złożonego składu.
Miód pszczeli jako naturalny „antybiotyk”
Najbardziej charakterystyczną cechą miodu jest jego zdolność do hamowania rozwoju wielu bakterii – w tym patogennych. To zasługa kilku mechanizmów aktywnych jednocześnie.
Naturalnie wysoka zawartość cukrów tworzy środowisko o dużym ciśnieniu osmotycznym, które nie sprzyja namnażaniu bakterii. Do tego dochodzą kwasy organiczne obniżające pH oraz enzym oksydaza glukozowa, który podczas kontaktu miodu z wodą uwalnia nadtlenek wodoru – związek o właściwościach bakteriobójczych, nazywany „inhibiną”. W miodzie obecne są również inne substancje o charakterze antybiotycznym, m.in. lizozym, flawonoidy, tymol czy garbniki.
To właśnie dlatego miód znajduje zastosowanie w walce z drobnoustrojami. Badania wskazują, że szczególnie efektywny m.in. na górne drogi oddechowe i błony śluzowe jest miód Manuka1.
Właściwości przeciwutleniające miodu
Miód to również źródło związków fenolowych, które neutralizują wolne rodniki. Zawarte w miodzie flawonoidy i kwasy fenolowe wykazują więc właściwości antyoksydacyjne i ochronne na komórki, wspierając prawidłowe funkcjonowanie organizmu1.
Łagodne właściwości przeciwzapalne i kojące
Dzięki obecności kwasów organicznych, enzymów i związków o właściwościach antybakteryjnych, miód pomaga w łagodzeniu stanów zapalnych błon śluzowych i skóry. Nic dziwnego, że od pokoleń stosuje się go przy podrażnionym gardle czy kaszlu1.
Zastosowanie miodu w przemyśle farmaceutycznym
Miód nie tylko jest smacznym dodatkiem do herbaty, dań głównych czy deserów. W medycynie wykorzystuje się go także do użytku miejscowego czy doustnego.
Możliwe jest samodzielne spożywanie miodu („na język”) lub w roztworze wodnym, ale jest także częstym składnikiem syropów, między innymi stosowanych na kaszel lub podrażnione gardło. Dzięki kojącemu wpływowi na błony śluzowe, wykorzystywany jest również w pastylkach do ssania czy sprayach.
Roztwór wodny miodu można wykorzystać też do płukania gardła, jamy ustnej czy dziąseł w stanach zapalnych, a dodany do gorącej wody (ale nie wrzącej) uwalnia lotne substancje, które wspomagają łagodzenie przeziębienia i infekcji dróg oddechowych1,3.
