Kaszel najczęściej wynika z sezonowych infekcji i zakażeń dróg oddechowych. Przyczyn kaszlu w nocy może być jednak znacznie więcej. Dowiedz się, czym jest czym jest suchy kaszel oraz jakie są jego najczęstsze przyczyny i objawy. Poznaj domowe sposoby na nocny kaszel i sprawdź, kiedy warto skonsultować się z lekarzem.
Kaszel i jego rodzaje
Kaszel definiuje się jako trójfazowy akt motoryczny, na który składa się wdech, faza sprężania przy zamkniętej nagłośni oraz gwałtowna faza wyrzutowa. To naturalny odruch obronny, którego głównym zadaniem jest oczyszczanie dróg oddechowych z elementów, utrudniających swobodne oddychanie lub prowadzić do infekcji. Z medycznego punktu widzenia duże znaczenie ma podział kaszlu ze względu na jego charakter oraz czas trwania.
Biorąc pod uwagę kryterium czasu, wyróżniamy kaszel ostry (trwający do trzech tygodni), podostry (utrzymujący się od trzech do ośmiu tygodni) oraz przewlekły kaszel (zwykle powyżej 3–12 tygodni).
Z perspektywy terapeutycznej kardynalne znaczenie ma jednak rozróżnienie kaszlu suchego od produktywnego, zwanego mokrym. Kaszel suchy jest typowy dla początkowych etapów infekcji, astmy czy obecności ciała obcego. Kaszel mokry natomiast wiąże się z odkrztuszaniem wydzieliny o charakterze ropnym lub surowiczym 1.
Duszący kaszel w nocy – objawy
Suchy kaszel często występuje w formie męczących ataków, które mogą trwać od kilku do kilkunastu tygodni (nawet po ustąpieniu pierwotnej infekcji).
Atak kaszlu często poprzedza uczucie drapania w gardle, które może mu także towarzyszyć, jako sygnał podrażnienia dróg oddechowych. W przebiegu niektórych schorzeń, może przypominać „pianie”, szczególnie podczas głębokiego wdechu po serii silnych kaszlnięć. Często towarzyszą mu świsty i uczucie duszności 2.
Przyczyny suchego kaszlu w nocy
Nocne ataki suchego kaszlu to uciążliwy problem, który może mieć bardzo zróżnicowane podłoże – od błahych czynników środowiskowych po poważne schorzenia przewlekłe. Czas trwania dolegliwości jest najważniejszym elementem diagnostycznym, pozwalającym wstępnie odróżnić chwilową infekcję od poważniejszych problemów zdrowotnych.
Nocny kaszel a infekcje układu oddechowego
Do innych przyczyn ostrego kaszlu nocnego należą infekcje wirusowe dróg oddechowych, takie jak przeziębienie czy COVID-19, które często nasilają się po położeniu się do łóżka. Szczególnym rodzajem infekcji jest krztusiec, wywoływany przez bakterię Bordetella pertussis, objawiający się wyczerpującymi, seryjnymi napadami duszącego kaszlu, które kończą się charakterystycznym świstem krtaniowym przypominającym pianie koguta.
Częstym zjawiskiem jest również kaszel poinfekcyjny, który utrzymuje się od trzech do ośmiu tygodni po wyzdrowieniu i choć jest uporczywy, zazwyczaj ustępuje samoistnie wraz z regeneracją błony śluzowej dróg oddechowych 2,3.
Inne choroby układu oddechowego
Przewlekły suchy kaszel w nocy może sugerować astmę, w tym jej specyficzny wariant kaszlowy – zwłaszcza gdy napadom towarzyszą świsty oraz duszność wywoływana kontaktem z alergenami lub zimnym powietrzem. Bardzo częstą przyczyną nocnego jest też spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła w przebiegu przewlekłego nieżytu nosa lub zapalenia zatok przynosowych 2.
Dolegliwości mogą być również związane z poważniejszymi stanami, np. 2,3:
- choroby śródmiąższowe płuc,
- gruźlica,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – choć w tym przypadku kaszel jest zazwyczaj najbardziej nasilony nad ranem i po przebudzeniu.
Czynniki nieinfekcyjne a męczący kaszel w nocy
Przyczyna nocnego kaszlu nie zawsze wynika z problemów w układzie oddechowym. Czasem źródłem dolegliwości jest refluks (GERD), w którym cofająca się treść żołądkowa podrażnia krtań i nasila odruch kaszlu, zwłaszcza podczas leżenia na wznak. Zdarza się również, że winne są leki stosowane w terapii nadciśnienia tętniczego – inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) mogą wywoływać suchy, męczący kaszel, ustępujący dopiero po kilku tygodniach od zmiany preparatu.
Nocny kaszel może mieć także podłoże kardiologiczne, na przykład w przebiegu niewydolności serca, a rzadziej bywa manifestacją tzw. kaszlu psychogennego, związanego z napięciem emocjonalnym czy mechanicznego drażnienia przewodu słuchowego przez zalegającą woskowinę 2-4.
Niewłaściwe warunki w sypialni a ataki kaszlu w nocy
Często powodem suchego kaszlu nie jest infekcja dróg oddechowych, ale niewłaściwy mikroklimat w miejscu spoczynku, a w szczególności zbyt suche powietrze w sypialni. Szczególnie mocno jest to odczuwalne w sezonie grzewczym. Wówczas nagrzane kaloryfery i jednocześnie szczelnie zamknięte okna powodują przesuszenie dróg oddechowych. Podobnie działa klimatyzacja – nie tylko obniża wilgotność, ale też może być źródłem drobnoustrojów i alergenów podrażniających drogi oddechowe 5,6.
Napady kaszlu przed snem mogą być również wywołane reakcją alergiczną na roztocza kurzu domowego, pierze w pościeli lub obecność w sypialni drażniących zapachów pochodzących ze świec zapachowych lub kominków 4.
Suchy, męczący kaszel w nocy – kiedy skonsultować się z lekarzem?
Pamiętaj, że nie musisz poszukiwać przyczyny swoich dolegliwości na własną rękę i każdy niepokojący objaw, w tym przewlekły lub nagle nasilający się kaszel, najlepiej omówić z lekarzem rodzinnym. Specjalista pomoże ocenić, czy dolegliwość ma łagodny charakter, czy wymaga pilniejszej diagnostyki.
Suchy kaszel wymaga pilnej konsultacji lekarskiej przede wszystkim w sytuacji, gdy towarzyszą mu tak zwane objawy alarmowe lub gdy występuje u osób z grup wysokiego ryzyka. Szczególną czujność powinny zachować osoby palące tytoń, u których pojawienie się nowego kaszlu lub zmiana charakteru tego już istniejącego może być sygnałem poważnych zmian w układzie oddechowym. Dotyczy to zwłaszcza osób w wieku od 55 do 80 lat, które paliły znaczne ilości tytoniu w przeszłości lub palą nadal.
Wizyta u lekarza jest konieczna także w przypadku, gdy kaszlowi towarzyszy nasilona duszność, chrypka, gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, obrzęki czy trudności z połykaniem. Do niepokojących objawów należą również wymioty wywołane napadami kaszlu. Takie sygnały mogą wskazywać na poważniejszy problem zdrowotny i nie powinny być bagatelizowane. Lekarz rodzinny pokieruje dalszą diagnostyką i pomoże ustalić przyczynę dolegliwości3.
